Թվային ինտեգրումից մինչև ԱԲ. ինչպես է ՊԵԿ-ը փոխում հարկային և մաքսային միջավայրը
Պետական եկամուտների կոմիտեն շարունակում է հարկային և մաքսային համակարգերի խորքային արդիականացումը՝ համադրելով թվայնացումը, միջազգային ինտեգրումը և արհեստական բանականության կիրառումը։ Այս գործընթացների նպատակն է ձևավորել արագ, կանխատեսելի և վստահելի միջավայր, որը կնպաստի բիզնեսի զարգացմանը և կբարձրացնի Հայաստանի ներդրումային գրավչությունը։
Doing Digital Forum-ի շրջանակում «Արմենպրես»-ը ներկայացնում է հինգ հարց, որոնց պատասխանում է ՊԵԿ նախագահ Էդուարդ Հակոբյանը՝ անդրադառնալով իրականացվող բարեփոխումների բովանդակությանը և ակնկալվող արդյունքներին։
-ՊԵԿ-ը ներկայում թևակոխել է մի փուլ, որտեղ ակտիվորեն աշխատում է այլ երկրների հետ հարկային և մաքսային համակարգերի թվային ինտեգրման ուղղությամբ։ Գործնականում ի՞նչ է ենթադրում այս գործընթացը, ո՞ր երկրներն են առաջնահերթ թիրախում և ի՞նչ վերջնարդյունք է ակնկալվում:
-Հարկման նպատակով տեղեկությունների փոխանակման գործընթացը վերջին տարիներին, իսկ 2025 թվականից առավելապես, իրականացվում է էլեկտրոնային եղանակով՝ դառնալով ավելի արագ և օպերատիվ։ Գործարկվել է նաև հատուկ կոդավորված համակարգ Ռուսաստանի Դաշնության հարկային մարմնի հետ, որը նախատեսվում է կիրառել ԱՊՀ երկրների շրջանակում։
Միաժամանակ, որպես միջազգային կառույցների անդամ, Հայաստանը համապատասխանեցրել է տեղեկությունների փոխանակման համակարգերը միջազգային ստանդարտներին՝ ապահովելով դրանց անվտանգությունն ու վստահելիությունը։ 2025 թվականին այս ուղղությամբ աշխատանքներն ավարտվել են բարձր գնահատականով, ինչը էապես բարձրացրել է Հայաստանի՝ որպես հուսալի գործընկերոջ հեղինակությունը:
Հաջողությամբ իրականացվել է նաև ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակման համակարգի թվայնացումը, որը ևս համապատասխանում է միջազգային ստանդարտներին։ 2025 թվականին ավտոմատ տեղեկությունների փոխանակում է տեղի ունեցել 47 երկրների հետ:
Հարկային համակարգերի թվային ինտեգրման ուղղությամբ նախատեսվում է ստեղծել տնտեսվարող սուբյեկտների միջև միջսահմանային առևտրի շրջանակում փաստաթղթերի փոխանակման միասնական ինտեգրված համակարգ։ Անհրաժեշտ փաստաթղթերը և դրանց փոխանակումը լիովին կավտոմատացվեն և կվերածվեն էլեկտրոնային ձևաչափի։ Ըստ էության, կստեղծվի փոխանակվող փաստաթղթերի միասնական շտեմարան։ Համակարգը նախատեսվում է ստեղծել ԵԱՏՄ անդամ երկրների համար, հետագայում հնարավոր է այլ երկրների մասնակցությունը։
Թվային ինտեգրումը «թվային մաքսատան» մոդելի առանցքային բաղադրիչն է և ենթադրում է ոչ թե պարզապես թղթային գործընթացների թվայնացում, այլ պետությունների միջև տվյալների «կենդանի» սինխրոնիզացիա։ Սա հնարավորություն է տալիս ռիսկերի գնահատումն իրականացնել մինչև բեռի սահման հասնելը, ինչի արդյունքում բարեխիղճ տնտեսվարողները սահմանային անցումն իրականացնում են րոպեների ընթացքում։
Մաքսային տեղեկատվության ինտեգրման մասով նախատեսվում է արտաքին տնտեսական գործունեության (ԱՏԳ) գործարքների վերաբերալ ձևակերպել և տրամադրել նախնական տեղեկատվություն՝ հետագա ձևակերպումներն առավել արագ և արդյունավետ կատարելու նպատակով։ Այս գործընթացում առաջին հերթին նախատեսվում է ներառել Հայաստանի հարևան՝ Վրաստանի և Իրանի մաքսային ծառայությունները, որոնց հետ ունենք ցամաքային սահմաններ։ Հետագայում գործըթացը հնարավոր է տարածել նաև ցանկացած օդային ճանապարհով իրականացվող ԱՏԳ-ի վրա։
-Միջազգային հարկման թափանցիկության բարձրացումը հաճախ ընկալվում է որպես մարտահրավեր բիզնեսի համար: Ձեր կարծիքով, ի՞նչ առավելություններ կստանան օրինապահ հարկատուները և օտարերկրյա ներդրողներն այս բարեփոխումների արդյունքում, և ինչպե՞ս է սա փոխում Հայաստանի գրավչությունը։
-Ժամանակակից բիզնես միջավայրում մրցունակությունը հնարավոր չէ առանց միջազգային կանոնների ընդունման։ Հայաստանը հետևողականորեն զարգացնում է հարկային համակարգը՝ ընդլայնելով կրկնակի հարկումը բացառող համաձայնագրերը, կիրառելով տրանսֆերային գնագոյացման մեխանիզմներ և ներդնելով հարկային վեճերի կարգավորման միջազգային չափանիշներին համահունչ գործիքներ։ Կնքվել է նաև նախնական գնագոյացման առաջին պայմանագիրը, որը համարվում է հարկային թափանցիկության կարևոր լծակներից մեկը։ Այս ամենն ստեղծում է կանխատեսելի և վստահելի միջավայր, բարձրացնում երկրի ներդրումային գրավչությունը և ապահովում հստակ «խաղի կանոններ» բիզնեսի համար։ Կարևոր ուղղություն է նաև ԵԱՏՄ երկրների հետ փոխճանաչելիության զարգացումը, որը նպաստում է ներմուծման և արտահանման գործընթացների պարզեցմանը։
Նյութն ամբողջությամբ՝ Արմենպրես