Իշխան Չեսար Օրբելյանի ապարանքը (Չեսարի դարպաս) ամբողւությամբ կվերականգնվի. Հանրային գերեկա շահ ճանաչվեց

Կառավարությունն իր այսօրվա՝ մարտի 19–ի նիստում հանրության գերակա շահ ճանաչեց Վայոց ձորի մարզի Հորս բնակավայրի «Բնակելի տուն. իշխան Չեսար Օրբելյանի ապարանքը (Չեսարի դարպաս)» պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանի զբաղեցրած տարածքի, կից հողամասերի և գույքերի նկատմամբ։

Նախատեսվում է ամբողջությամբ վերականգնել հուշարձանը:

Նշենք, որ Չեսար Օրբելյանի իշխանական պալատը (ապարանքը) գտնվում է ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Հորս գյուղի կենտրոնում։ Հորս գյուղը եղել է միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր իշխանական տոհմերից մեկի՝ Օրբելյանների նստոցը։ Այստեղ գտնվում են 13-14-րդ դդ․ Հայաստանի քաղաքացիական ճարտարապետության պահպանված լավագույն նմուշներից մեկը համարվող պալատական համալիրի և եկեղեցու ավերակները, իշխանաց իշխան Լիպարիտի որդի Չեսար Օրբելյանին և նրա կնոջը՝ հայոց և վրաց ամիրսպասալար, իշխան Մեծ Սարգիս Զաքարյանի թոռնուհի Խորիշահ իշխանուհուն հիշատակող արձանագրություններ:

Չեսար Օրբելյանը նաև շինարար էր և գործարար և հավանաբար նա է XIV դ․ սկզբին կառուցել Հորս գյուղի իշխանական պալատը: 1326 թ․ պալատի մոտ կառուցել է միանավ եկեղեցի, իսկ 1332 թ․ Վարդենյանց լեռնանցքի բարձունքին՝ տնտեսական մեծ նշանակություն ունեցող Մետաքսի ճանապարհային համակարգի Դվին-Պարտավ ճանապարհին՝ քարավանատուն։

Ապարանքը իր զբաղեցրած և սպասարկան համար անհրաժեշտ հողատարածքներով, հաշվառված են քաղաքացիների և իրավաբանական անձի (համայնքի) անվամբ:

ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության դրամաշնորհով 2024–ին իրականացվել են պեղումներ, ինչպես նաև մշակվել է  Չեսար Օրբելյանի պալատի և եկեղեցու վերականգման և տարածքի բարեկարգման նախագիծ (8.789.000 ՀՀ դրամ):

Հանրության գերակա շահ ճանաչելու դեպքում կներառվեն այն հողամասերը, որոնք կապահովեն հուշարձանի հետագա պահպանությունը,վերականգնումն ու կենսագործունեությունը:

Այս որոշումը ՀՀ պետական բյուջեում առաջացնում է լրացուցիչ ծախս սեփականատիրոջ գույքի նկատմամբ հանրության գերակա շահ ճանաչելու պահանջով՝ օտարվող գույքի գնահատման արդյունքում հաշվարկված շուկայական արժեքի չափով: